Hôm rồi mình có đọc lại cuốn “Tâm lý học về tiền” (The psychology of money). Trong cuốn sách có một ví dụ về việc nhiều người nghèo ở Mỹ, dù không thể có nổi 1000 đô la tiết kiệm, nhưng lại dành khoảng 1000 đô la một năm để mua vé số. Lý do được đưa ra đó là, khi mua vé số, họ đang mua hy vọng (dù mong manh) để được đổi đời.
Theo như mình tìm hiểu, tỷ lệ trúng giải độc đắc của Vietlott là khoảng 1 trên 8 triệu. Và ở Mỹ, giải Megaball có tỷ lệ trúng độc đắc là khoảng 1 trên 200 triệu. Hy vọng dù mong manh, hay có thể nói là gần như bằng không, thế nhưng vẫn có rất nhiều người quyết định thử vận may.
Mình cũng đã từng mua vé số (với 10 nghìn đồng nhặt được, mình học từ bố mẹ và những người xung quanh rằng khi nhặt được tiền tức là mình may mắn, và có thể thử vận may với việc mua vé số, hay trong trường hợp của những người xung quanh mình thì là đánh đề). Tất nhiên mình không trúng. Nhưng thật sự trong khoảnh khắc cầm trong tay tờ vé số, dù hão huyền đến đâu, mình cũng đã mơ về một viễn cảnh đổi đời.
Từ đó đến giờ, mình không còn mua vé số nữa, vì mình biết nó sẽ chỉ tốn tiền mà thôi. Thế nhưng hy vọng về một cơ hội đổi đời qua đêm (overnight success) vẫn luôn là một thứ gì đó hấp dẫn khó cưỡng.
Dần dà, mình học được một tư duy cũng na ná với tâm lý khi mua vé số, tạm gọi là “tư duy vé số”. Với cách tư duy này, mình định nghĩa ‘vé số’ là bất kì hành động nào có thể dẫn đến kết quả vượt trội với một xác suất thường là rất nhỏ.
Ví dụ, việc mình viết một bài viết rồi đăng nó lên mạng, có khả năng (ví dụ là 0.001%) mình sẽ trở nên nổi tiếng, và từ đó kiếm được rất nhiều tiền. Nếu mình ứng tuyển vào Google chẳng hạn, có khả năng (một lần nữa, giả sử là 1 trên 200 triệu) mình sẽ được nhận. Trong trường hợp này, “làm việc ở Google” cũng có thể coi là một “giải độc đắc”.
Với cách suy nghĩ như thế này, mình sẽ có thể “nuôi hy vọng” về một sự đột biến, một sự đổi đời bất ngờ sẽ đến bất cứ lúc nào (hoặc không bao giờ).
Lợi thế của dạng ‘vé số’ này đó là, cho dù không trúng (đa số trường hợp sẽ là không trúng), thì việc ‘mua vé số’ cũng sẽ giúp ích cho bạn mãi về sau. Tức là khi tích đủ số lượng vé, khả năng cao nếu bạn không trúng giải độc đắc thì cũng sẽ trúng giải nhất nhì ba, hoặc khuyến khích. Chưa hết, việc hiểu về xác suất trúng cực nhỏ cũng sẽ khiến mình cảm thấy bình thường khi “thể dục mãi mà cơ không to ra”, “đọc sách mấy ngày vẫn chưa thấy thông minh hơn”, hay “tiết kiệm cũng chả đủ để mua nhà”, đơn giản là mình đang tăng khả năng trúng lên, không có nghĩa là phải trúng.
Đây là những loại vé số mình có thể mua ở thời điểm hiện tại và tương lai:
| Vé số | Giải độc đắc | Giải nhất/nhì/ba |
| Dành 5 phút đọc bài về một công nghệ thay vì để không hoặc lướt mạng trong vô thức | Trở thành chuyên gia hàng đầu trong công nghệ đó, mức lương 6 số | Tăng kiến thức chuyên môn, giảm khả năng mất việc và tăng cơ hội thăng tiến |
| Chào, bắt chuyện với một người mới | Người đó trở thành bạn bè thân thiết, có một mối quan hệ chất lượng và được giúp đỡ khi khó khăn | Rèn luyện kỹ năng giao tiếp, tăng sự tự tin |
| Đi thang bộ thay vì thang máy | Trở thành chuyên gia thể hình, thân hình vạm vỡ tráng kiện | Ít ốm vặt, cảm thấy khỏe hơn mỗi ngày |
| Tự pha cà phê ở nhà thay vì đi đến quán cà phê | Tiết kiệm (và sinh lời) được tiền tỷ sau nhiều năm | Để dành được một quỹ dự phòng khẩn cấp khi có biến cố xảy ra |
| Đọc thêm 5 trang sách lúc rảnh | Đầu óc rộng mở, suy nghĩ thấu đáo hơn trong cuộc sống | Đầu óc rộng mở, suy nghĩ thấu đáo hơn trong cuộc sống |
| Dành 5 phút chơi với con/cháu/em thay vì dùng điện thoại | Tạo thói quen tốt cho con/cháu/em, sau này trở thành thiên tài | Tăng cường chất lượng mối quan hệ, giảm khả năng trẻ sa đà vào các thói quen xấu hoặc xa cách gia đình |
| Đăng một bài blog lên trang blog cá nhân | Trở nên nổi tiếng, được hàng ngàn người yêu quý | Rèn luyện kỹ năng viết, giúp ích cho 1 hoặc 2 người xa lạ |
| Viết một ý tưởng kinh doanh lên giấy và thử trình bày nó với một người bạn | Trở thành tỷ phú khởi nghiệp, sáng lập ra một công ty thay đổi thế giới như Tesla hay SpaceX | Tăng khả năng sáng tạo và khả năng trình bày vấn đề |