Bạn thuê một đội thi công để xây nhà, yêu cầu họ 3 tháng phải làm xong phần móng. Ấy thế mà hết 3 tháng, họ mới chỉ hoàn thành được 80%. Bạn tặc lưỡi, đánh giá họ 4 sao, rồi yêu cầu họ chuyển qua xây luôn tầng trệt ngôi nhà vì … hạn 3 tháng xây móng đã hết.
Khá chắc rằng chẳng ai điên đến mức xây nhà trên một nền móng chưa hoàn thành cả. Ấy thế mà đó chính là điều mà cả hệ thống giáo dục hiện đang làm với học sinh, sinh viên.
Trẻ em đi học, được học về văn học, toán học, lịch sử, vật lý, v.v. Chúng ta cho chúng 1 năm (đúng hơn thì khoảng 10 tháng) để học ‘xong’ một số lượng kiến thức nhất định. Đến khi đi thi hết năm, ta chấm cho chúng 5 điểm, 8 điểm, 10 điểm. Tạm giả định rằng điểm 10 tương đương việc một học sinh đã hoàn toàn hiểu và nắm vững kiến thức (điều này trở nên kém chắc chắn hơn khi thi trắc nghiệm), thì những đứa trẻ, những học sinh 5 điểm, 8 điểm thì sao? Chúng đang có 50%, 20% lượng kiến thức bị hổng, là những phần nền móng còn chưa xây xong, đang trộn vữa dở. Thế nhưng, chỉ cần điểm số không quá tệ để phải cho ở lại lớp, tất cả các học sinh đều nghiễm nhiên được “lên lớp”. Cái móng bấp bênh đó sẽ phải gánh thêm nhiều tầng kiến thức cao hơn, nặng hơn. Sẽ có lúc, vì không hiểu một phần kiến thức nào đó từ trước, học sinh không thể học được kiến thức sau đó, dần dà, chúng trở nên chán ghét môn học, và lỗ hổng cứ ngày một to ra.
Cứ như vậy, chúng ta đã quen với việc “hết năm lên lớp”, hay một cách tổng quát hơn, quen với việc (bị) đặt ra một hạn chót cho từng cột mốc, từng mục tiêu trong cuộc sống.
Mình phải học được ngôn ngữ A trong B tháng (với đầu ra là một loại chứng chỉ phổ biến nào đó). Nếu bạn nghe mãi mà không hiểu, cố mãi mà chưa nói được thì sao? Bạn sẽ học tiếp cho bằng hiểu, hay sẽ tiếp tục (hoặc bỏ cuộc) vì thời hạn bạn đặt ra trước đó đã đến?
Phải đạt được X trước tuổi Y, phải làm được Z trước khi W. Tất cả những mục tiêu kiểu này đã bỏ qua một yếu tố cơ bản nhất: đó là hoàn cảnh của mỗi người là khác nhau.
Mà thôi, kệ đi, lỡ mời họ hàng người quen đến tiệc tân gia rồi, chắc xây nhà trên cái móng 8 điểm cũng không sao, ai mà chẳng vậy, đúng không?