7h sáng, đáp chuyến bay từ Sài Gòn đến Hà Nội, tôi di chuyển ngay đến khu xe buýt. Ở đây có đủ cả xe điện nhìn khá mới, lẫn những chiếc xe buýt màu xanh dương đã cũ, có thể dễ hình dung ra khi chiếc xe này chạy trên đường thì sẽ để lại một vệt khói đen từ ống khói sau xe, xả thẳng vào người đi đằng sau đó. Tôi lên xe 07, màu xanh dương, về trung tâm thành phố.
Chiếc xe chạy được một hồi, tài xế cất tiếng hỏi “có ai di chuyển ra ga t2 không?“ – không có ai trả lời. Di chuyển thêm một đoạn, cô gái ngồi kế bên tôi mới vội vàng bỏ chiếc tai nghe ra và hỏi, giọng ngạc nhiên, “xe không vào ga t2 ạ?“. Người tài xế, lúc này đã trở nên khó chịu, đáp:
- “Vừa nãy đã hỏi có ai đi không rồi thì không trả lời“
- “Lúc nãy cháu đeo tai nghe nên không nghe tiếng“ – cô gái đáp.
- “Đã hỏi to như thế rồi“
- “Vậy cho cháu xuống điểm kế tiếp ạ“
Rồi cô gái đó, và cả một cô gái khác có vẻ cũng bị lỡ điểm dừng đầu tiên nhưng không dám/chưa kịp lên tiếng hỏi, đã xuống ở điểm dừng kế, cách đâu đó chừng 3-400m và chắc là phải đi bộ ngược lại một đoạn.
Xe buýt, thay vì chạy cố định và dừng ở mỗi điểm như cái lịch trình đã công bố, thì sẽ “linh hoạt“ chỉ dừng ở điểm nào có hành khách (nghe thấy tài xế hỏi và trả lời rằng) muốn xuống. Là người từng dùng xe buýt làm phương tiện di chuyển chính trong khoảng nửa năm, bây giờ tôi lại không nhớ được cái lẽ thường ấy.
Nhìn ra ngoài cửa sổ với hàng xe công ten nơ dài chở nguyên liệu xây dựng vào thành phố, tôi quyết định không nghĩ thêm nữa.
Xe chạy thêm một đoạn nữa, tôi thấy tài xế lớn tiếng quát “nhanh cái chân lên“, thì ra có 2 hành khách vừa lên xe – một bạn nữ và một ông lão lớn tuổi – và với thời gian dừng ít ỏi (nói là dừng nhưng thật ra chỉ là lướt qua một cách thật chậm và mở cửa), thì hai người họ phải hơi chạy với theo và do đó trở nên loạng choạng khi lên xe.
Lần này, tôi nghĩ về nó một hồi lâu.
Xe buýt ở hà nội có thể chia làm 2 kiểu – tạm gọi – là xe cũ và xe mới. xe cũ có màu vàng đỏ hoặc xanh dương, đôi khi là xanh lá, thường là xe chạy xăng. Xe mới thường là xe điện, màu xanh lá, thiết kế sạch sẽ và mát mẻ hơn. Nhân viên có khi sẽ chào khi hành khách lên và xuống xe, có khi không, nhưng nhìn chung sẽ thoải mái hơn.
Và những tài xế lái xe buýt kiểu cũ có một dạng quyền lực nào đó mà tôi đến bây giờ vẫn chưa hiểu được.
Họ quát tháo hành khách, không tuân thủ lịch trình đã định bằng việc “thỏa thuận miệng“ với hành khách – ai muốn xuống thì phải báo trước hoặc trả lời khi họ hỏi.
Đôi khi họ sẽ bỏ hẳn một tuyến đường trong thời gian cao điểm – họ sẽ gọi lên tổng đài, hoặc tổng công ty, tôi không rõ, hỏi xin ý kiến của một vị lãnh đạo nào đó rằng tuyến đường xyz hiện đang kẹt cứng, và họ sẽ đổi qua tuyến đường zyx. Khi được sự đồng ý, họ sẽ thông báo cho hành khách rằng xe sẽ không đi qua xyz nữa, và ai có điểm đến nằm trên tuyến đường đó thì nên xuống tại điểm gần nhất kế tiếp – đôi khi là ngay lập tức, giữa đường, không phải điểm dừng nào cả.
Những tài xế này cũng lái xe khá ẩu, theo như tôi quan sát. Họ lái nhanh, đôi khi vượt đèn đỏ, đôi khi sử dụng những “mẹo“ như rẽ phải rồi quẹo ngược lại để đi thẳng – tức là rẽ trái so với hướng đi ban đầu – để né đèn đỏ.
Tất cả những hành động như vậy khiến tôi đưa ra một giả thiết rằng họ bị buộc phải di chuyển một quệt – từ điểm đầu đến điểm cuối – trong một khoảng thời gian nhất định, và từ đó, họ có áp lực về mặt thời gian.
Nhưng giả thiết này cũng không hợp lý.
Tôi nhớ lại có một lần mình đã thấy một bà lão lên tiếng khi xe không dừng lại mà chỉ lướt qua, làm cho bà chút nữa thì ngã khi cố bước lên. Người tài xế lúc đó đã dừng hẳn xe lại, đứng đôi đo lớn tiếng với bà lão một hồi, mặc cho các hành khách còn lại phải chịu cuộc cãi vã.
Nếu họ có thể dừng hẳn xe lại để đôi co như vậy, tại sao không thể dừng lại để đón/trả khách một cách đàng hoàng hơn. thật khó lý giải. Và tài xế xe buýt điện không có áp lực về thời gian hay sao.
Đang suy nghĩ vẩn vơ như vậy thì điểm dừng của mình đã ở ngay trước mắt, tôi cuống cuồng đứng dậy, với lấy chiếc va li đang nằm dưới sàn, chạy vội xuống xe trước khi quán tính của chiếc xe kịp kéo chân trái của tôi đi thêm một đoạn. Rồi tôi mở điện thoại lên, nhìn xem tuyến buýt tiếp theo mình cần đi là tuyến nào, và khi nào xe đến, chỉ để nhớ ra là việc dự đoán giờ xe đến ở đây vốn là bất khả. Tắt điện thoại, tôi mong sẽ có ai đó trên tuyến buýt ấy cần xuống ở điểm này, để tài xế không bỏ qua nó, để tôi có thể được nhanh cái chân đi lên một chuyến xe buýt khác, rồi một chuyến khác nữa…