Phía sau nghi can X – Higashino Keigo


Đây là lần thứ hai mình đọc “Phía sau nghi can X”. Mình không nhớ rõ lần đầu đọc là khi nào, có thể là từ khi “Higashino Keigo” bắt đầu trở thành một tác giả được bàn tán nhiều ở Việt Nam.

Lần đọc này, sau khi đã “kinh qua” khá nhiều tác phẩm khác của Keigo, cũng như trải nghiệm và góc nhìn về cuộc sống đã thay đổi, mình nhận ra được nhiều điều mà lần đọc đầu tiên chưa nhìn ra. Lần đầu tiên đọc “Phía sau nghi can X”, điều đọng lại trong mình chỉ là một mô-típ thật mới lạ: hung thủ xuất hiện ngay từ đầu câu chuyện, hoàn toàn khác với , e hèm, truyện Conan. Ngoài ra còn có thủ thuật gây án không thể sốc hơn: giết người để che đậy một vụ giết người khác.

Lần đọc lại này, mình tập trung nhiều hơn vào diễn biến tâm lý của các nhân vật, từ đó có cái nhìn rõ ràng hơn về tính logic trong câu chuyện, cũng như càng thêm nể phục cách kể chuyện và mô tả tâm lý của Keigo.

Yukawa Manabu

Phó giáo sư Vật Lý tại đại học Teito. Yukawa vẫn thường bị kéo vào các vụ án mà người bạn Kusanagi đem đến. Lần này cũng như vậy, anh đơn thuần là đưa ra các phán đoán và quan sát của mình khi bạn mình cần giúp đỡ.

“Nếu chị ta tính đến việc cảnh sát sẽ tới hỏi nên kẹp sẵn vé vào tờ quảng cáo thì chứng tỏ chị ta là một đối thủ nặng ký đấy”. Yukawa nhận xét sau khi Kusanagi kể về lời khai và chứng cứ của Yasuko.

Sau khi biết được thông tin về Ishigami, người bạn cũ thời đại học, cũng là người mà Yukawa không ngần ngại gọi bằng danh xưng “thiên tài”, anh đã rất vui mừng mà tìm đến thăm, không quên mang theo một bài toán “làm quà”.

Buổi sáng hôm sau, khi đi cùng Ishigami dọc bờ sông Sumida, có lẽ Yukawa đã nhận ra được một điều gì đó bất thường, vì như đã mô tả, quán cơm Mỹ Nhân nằm ngược đường so với con đường đi đến trường cấp 3 mà Ishigami dạy.

Lần tiếp theo khi tìm đến Ishigami, anh mới tò mò muốn đi cùng vào mua cơm ở tiệm Mỹ Nhân, đồng thời nhận ra tâm tình của người bạn mình. Ishigami than thở rằng đầu anh chẳng còn mấy tóc nữa. Daruma Ishigami lại quan tâm đến vẻ ngoài, và một người hiểu bạn như Yukawa đã đoán được sự tình đằng sau, sau đó giả thiết này càng được chứng minh khi anh cảm nhận việc Ishigami đang ghen với Kudo.

Do quá hiểu bạn mình, cũng như sở hữu một bộ óc suy luận siêu phàm, Yukawa sớm tìm ra được bản chất của vụ án. Song anh bị mắc kẹt với suy nghĩ về việc một thiên tài như Ishigami lại dùng trí tuệ của mình để giết người. Như thể bị mâu thuẫn với chính mình, Yukawa trở nên buồn rầu cũng như cáu gắt với sinh viên, điều hiếm thấy ở vị phó giáo sư. Anh ra sức đi tìm hiểu về quá khứ của bạn mình, tại sao Ishigami không theo đuổi con đường học thuật, điều gì diễn ra với anh ấy và mẹ con Yasuko? Anh cũng từ chối hợp tác với cảnh sát mà quyết định tự mình điều tra.

Cuối cùng, sau khi mọi bằng chứng và suy luận đều dẫn đến một khả năng duy nhất, Yukawa quyết định cần phải nói cho Yasuko biết. Anh biết rằng tâm nguyện của bạn mình chính là để Yasuko không biết những chuyện đã xảy ra, để mẹ con cô có thể sống tốt. Song anh lại không thể chịu đựng được khi biết Ishigami đã hy sinh quá nhiều, và sự hy sinh đó không được người mà anh tận tâm bảo vệ – Yasuko – hay biết.

Yukawa nói với Kusanagi, rằng so với việc giải một bài toán khó, thì việc nghĩ ra bài toán đó mới là khó hơn – chính là lời khẳng định rằng dù anh có nhìn ra chân tướng sự việc, thì Ishigami, người nghĩ ra tất cả, mới là người giỏi hơn.

Hành động cuối cùng của Yukawa – ngăn cản cảnh sát tiếp cận Ishigami khi anh đang “rút cạn cả linh hồn” – chính là sự tôn trọng cho đến phút cuối dành cho người bạn thiên tài của mình.

Ishigami Tetsuya

Thiên tài toán học, tín đồ của Erdos, được gọi với biệt danh là Daruma Ishigami vì dáng người của anh khi ngồi giải toán. Ấy thế mà cuộc sống của Ishigami không hề êm đẹp. Anh sớm phải gác lại giấc mơ nghiên cứu toán học vì không có đủ tài chính và không có cơ sở nào tài trợ cho anh để làm nghiên cứu thật sự. So với các ngành như Lý và Hóa có thể làm ra các ứng dụng đưa vào thương mại hóa, Toán học không được chú ý bởi những nhà đầu tư.

Cuộc sống vẫn tiếp diễn và anh trở thành thầy giáo dạy toán ở một trường cấp 3, công việc giúp anh trang trải cuộc sống trong khi vẫn tiếp tục với việc giải toán khi ở một mình. Dù vẫn duy trì đam mê với toán, nhưng mỗi ngày, Ishigami đều phải đối mặt với những học sinh chán ghét môn Toán, “không hiểu học Toán làm gì”, ngay đến ban giám hiệu cũng yêu cầu anh phải làm sao cho tất cả học sinh lên lớp.

Đam mê không được thực hiện, cộng với việc sống giữa một môi trường nơi đam mê ấy bị coi thường mỗi ngày, đã đẩy anh đến lựa chọn tự kết liễu cuộc sống của mình. Thế nhưng trong khoảnh khắc khi anh chuẩn bị tự tử, một cặp mẹ con mới chuyển đến đã bấm chuông và sang chào hỏi anh. Anh không nhớ họ đã nói gì, nhưng đôi mắt và giọng nói của hai mẹ con từ đó đã trở thành nguồn sống của anh. Mỗi ngày anh đều có thể nghe loáng thoáng tiếng nói chuyện của họ, mỗi ngày anh sẽ kiểm tra xem Yasuko có đi làm hay không để đến mua cơm hộp, anh sẽ lại được gặp cô.

Nếu cứ tiếp tục như vậy, liệu có đến một ngày Ishigami thổ lộ với Yasuko? Dường như là rất khó. Anh tự thấy mình không ưa nhìn: dáng người tròn, đầu ít tóc (điều mà trước đó một người chỉ biết giải toán như anh không hề quan tâm). Anh còn cảm thấy ghen tị khi biết “Yasuko đã từng yêu người này”, hay khi nhìn thấy vẻ mặt hạnh phúc của Yasuko khi được Kudo đưa về – “thì ra cô ấy thích kiểu đàn ông này”.

Dù sao thì điều đó đã không xảy ra. Anh nhận thấy sự bất thường từ nhà kế bên, phát hiện Yasuko nói dối, phát hiện cô đã giết người. Không do dự, anh đã đề nghị giúp đỡ hai mẹ con xử lý cái xác. Anh triệt tiêu đường lùi của mình bằng cách thực sự trở thành hung thủ giết người, một người vô gia cư mà sự biến mất của họ cũng chẳng có ai quan tâm. Anh cũng tính cả đến nước cờ cuối cùng, đó chính là nhận tội (cũng không thể gọi là nhận tội “thay” được vì chính anh đã giết người) để cho Yasuko và Misato được sống hạnh phúc. Trong khi nghĩ cách xử lý vụ việc, Ishigami thật sự tin rằng đây là cơ hội để “một người như mình” có cơ hội thân thiết với mẹ con Yasuko, do đó, anh phải làm tất cả những gì có thể để bảo vệ cho người mình thương.

Sau mỗi ngày, anh sẽ liên lạc với Yasuko bằng điện thoại công cộng để cập nhật tình hình, từ đó tính toán lại các bước tiếp theo.

Khi nhận ra việc Yukawa đã điều tra được rất xa và có lẽ đã nhìn ra chân tướng sự việc, Ishigami quyết định thực hiện những gì anh đã định sẵn: thú tội. Đơn giản như một phương trình “nếu…thì”.

Tưởng như đã có thể yên tâm bảo vệ Yasuko và Minato, Ishigami lại bất ngờ gặp Yukawa, người đã nhìn ra tất cả, cũng như nói rằng anh đã kể toàn bộ sự việc cho Yasuko. Có thể một mặt anh vui mừng vì tấm lòng của mình đã được biết đến, song anh vẫn đóng vai kẻ ác đến cuối cùng để hoàn thành bài toán của mình. Thế nhưng, Daruma Ishigami, sau khi tìm thấy được ý nghĩa cuộc sống, một lần nữa rơi vào tuyệt vọng khi Yasuko, người anh sống chết bảo vệ, cũng đã đầu thú.

Yasuko Hanaoka

Một người phụ nữ xinh đẹp, từng làm công việc tiếp khách ở quán rượu. Đã ly hôn với chồng cũ và đang sống cùng với con gái. Cô cảm thấy biết ơn vì mình vẫn có một công việc để nuôi sống hai mẹ con. Nhờ mọi người trong quán ăn Mỹ Nhân nơi cô làm việc, cô biết anh chàng Ishigami nhà bên luôn đến quán mua cơm hộp vì mình. Trước giờ cô cũng không để ý anh ta lắm, và tự hỏi “liệu một người như anh ta nếu mở lời mời mình đi chơi sẽ như thế nào nhỉ”.

Cuộc sống đã dần ổn định của cô bị người chồng cũ Togashi phá vỡ. Hắn đã năm lần bảy lượt làm phiền để vòi tiền cô, và lần này hắn đã mò tới tận nơi làm việc mới của cô. Sau khi theo cô về đến tận nhà, hắn lại giở chiêu bài cũ: cầu xin nối lại quan hệ, đe dọa sẽ còn làm phiền và tới tận trường của con gái cô. Điều quan trọng là, Yasuko đã từng báo cảnh sát nhưng phía cảnh sát lại không đứng về phía cô. Do đó, cô cảm thấy bất lực và (lại) đưa tiền cho hắn.

Sau khi thấy con gái bị Togashi khống chế và đánh đập, lo sợ con mình sẽ bị đánh chết mất, cô đã lấy dây bàn sưởi siết cổ hắn. Nhận ra mình vừa giết người, một mặt Yasuko nghĩ không còn cách nào khác ngoài việc gọi cho cảnh sát để đầu thú, mặt khác cô lại không muốn con mình bị người đời bàn tán, dị nghị, mang tiếng là con của một kẻ giết người (điều này được thể hiện rất rõ trong tác phẩm Thư của Keigo). Được sự đề nghị giúp đỡ từ Ishigami, cô quyết định phải giấu kín chuyện này.

Trong suốt quá trình phối hợp cho lời khai với phía cảnh sát, có lẽ Yasuko vừa căng thẳng vì phải diễn sao cho không được để lộ điều gì bất thường, vừa nhẹ nhõm vì các câu hỏi khá dễ, đúng như những gì Ishigami đã tính toán, và lại còn không phải về ngày mà cô đã giết Togashi. Song, cô cũng cảm thấy bất an, rằng liệu cô có chuyển từ việc bị Togashi kiểm soát sang bị Ishigami kiểm soát? Nỗi bất an này càng lớn hơn sau sự xuất hiện của Kudo, người mà cô cũng có cảm tình, hay “cảm thấy thoái mái, được là một người phụ nữ khi ở bên”.

Khi biết tin Ishigami ra đầu thú, có lẽ cô cũng không hề có ý định nhận tội để giải oan cho anh. Chỉ đến khi được Yukawa nói cho sự thật, Yasuko mới nhận ra những gì Ishigami đã làm cho mình. Cô không biết tại sao anh lại làm vậy, rằng “cô không phải người đẹp đến mức sẽ được người khác thích ngay từ lần đầu tiên”. Nhưng điều đó không quan trọng, quan trọng là Ishigami đã hy sinh tất cả để bao che cho mẹ con cô, những lời cuối cùng mà anh để lại, cũng là mong cô sẽ sống hạnh phúc bên Kudo. Để giải thoát cho tất cả những cảm giác tội lỗi và giằng xé, việc cô quyết định đầu thú là lựa chọn duy nhất.

Misato Hanaoka

Cô con gái đang học cấp 2 của Yasuko. Có lẽ cô bé cũng đã quen với việc Togashi – chồng cũ của mẹ – thường xuyên tới quấy rối. Sau khi đi tập cầu lông về, dù có chút ngạc nhiên ban đầu, cô bé đi vào phòng mình và đóng cửa lại.

Có thể Misato chẳng quan tâm đến cuộc nói chuyện giữa hai người kia vì bản thân đã chứng kiến nhiều rồi. Thế nhưng, khi cô bé đang thay đồ, Togashi, lúc này đã đạt được mục đích là vòi tiền của mình, đột nhiên mở cửa phòng, sau đó buông ra những lời lẽ có thể nói là cay nghiệt với một nữ sinh mới lớn: “Lớn lên con bé sẽ khá đấy. Chỉ khoảng ba năm nữa thôi, con bé sẽ kiếm được tiền”. Cả Yasuko lẫn Misato đều hiểu hắn muốn nói gì. Và chính Misato dường như mới là người giữ nút thắt cho câu chuyện này, hơn cả Yasuko. Cô bé đã đập bình hoa vào đầu Togashi, để rồi sau đó khi bị hắn khống chế và hành hung, mẹ cô đã siết cổ hắn, trong khi cô bé – với đôi tay của người tập cầu lông – đã giữ tay của Togashi, không cho hắn chống cự.

Sau khi “sự đã rồi”, chính Misato là người động viên mẹ mình, ngăn không cho bà gọi cảnh sát, cũng như tích cực hợp tác với Ishigami khi được đề nghị giúp đỡ.
Xuyên suốt quá trình che giấu hành vi phạm tội, cô bé làm theo những gì Ishigami dặn, tin tưởng tuyệt đối vào người hàng xóm của mình.
Khi gặp Kudo, Misato tỏ vẻ dửng dưng, không thân thiện, và cũng nhắc nhở Yasuko “không được phản bội lại chú ấy”. Khá chắc rằng Misato cũng biết Ishigami có tình cảm với mẹ mình, và cô tin rằng mẹ mình cũng nên đáp lại tình cảm ấy để trả ơn. Cô bé thật sự mong muốn hạnh phúc cho mẹ mình, hay chỉ cảm thấy Ishigami là người hùng và cần được đền đáp?

Cuối cùng, và cũng là giọt nước tràn ly, là khi Misato cố gắng tự tử sau khi biết Ishigami đã ra đầu thú, trực tiếp dẫn đến việc Yasuko quyết định nhận tội.