Tôi có một danh sách những đồ cần hoặc muốn mua. Và cũng như bất kỳ người tiêu dùng thông thái nào, tôi đợi đến ngày lễ giảm giá (mà tháng nào cũng có) để tìm mua một vài món đồ đã nhòm ngó từ lâu.
Với kinh nghiệm săn hàng giá rẻ, khuyến mãi chớp nhoáng (flash deal) bằng không, tôi đơn giản là truy cập Shopee vào ngày giảm giá (tất nhiên là không quan tâm giờ giấc) để tìm món đồ mình cần, xem giá giảm được bao nhiêu, để quyết định xuống tiền.
Khi chuẩn bị thanh toán, tôi nhận ra rằng mình không thể sử dụng bất cứ một mã giảm giá nào, với lý do “Vui lòng mua hàng trên ứng dụng Shopee để sử dụng ưu đãi.”
“Tại sao?” là câu hỏi đầu tiên nảy ra trong đầu khi tôi. Tôi mua một món hàng, của cùng một cửa hàng, trên cùng một nền tảng (shopee), tại sao phải dùng ứng dụng điện thoại mới được giảm giá, còn dùng web thì không? Câu trả lời khá hiển nhiên, dù cũng khó chịu: ứng dụng điện thoại giúp nền tảng dễ dàng thu hút sự chú ý của người dùng, khiến họ dành nhiều thời gian hơn để “lướt” mỗi ngày, và từ đó tăng doanh thu và lợi nhuận.
Trước đó không lâu, để theo dõi những video cuộc sống hàng ngày của một người bạn cũ, tôi sử dụng trình duyệt web để truy cập tiktok, và thật bất ngờ (giờ nghĩ lại thì không bất ngờ lắm) là có một vài video không xem được, khi ấn vào thì chỉ hiển thị màn hình đen. Lý do của những video không hiển thị ở bản web đó là “View Tiktok shop videos in the Tiktok app” (hãy xem video Tiktok shop trên ứng dụng Tiktok). Nói nôm na thì video này có gắn đường dẫn đến một sản phẩm nào đó mà bạn có thể mua (ở Tiktok shop) và bạn PHẢI xem nó ở trên ứng dụng điện thoại, nơi bạn (được cho là) có khả năng cao hơn sẽ ấn vào hoặc mua sản phẩm. Một lần nữa, phiên bản web của một nền tảng có tác dụng “lùa” người dùng tải ứng dụng điện thoại của nền tảng đó.
Và thế là, tôi chẳng tải ứng dụng nào, không mua món đồ nữa, và cũng không cần xem những video bị chặn. Mỗi lần tải một ứng dụng trên điện thoại là lại đi qua một quy trình quen thuộc “Allow app to send notifications” (cho phép ứng dụng gửi thông báo cho bạn), “Ask app not to track” (yêu cầu ứng dụng không theo dõi), rồi tạo tài khoản, nhập thông tin cá nhân, v.v. Chưa kể đến sự vô thức mở điện thoại lên kiểm tra, và thuật toán từ các bộ não đầy sạn ra sức níu chân tôi ở lại, nên giờ đây tôi rất ngại việc tải một ứng dụng nào đó về máy.
Một ứng dụng trên điện thoại có thể chỉ tốn không đến một phút để mở ra và kiểm tra xem “có gì mới không”, cộng thêm việc con người hiện đại dính với điện thoại gần như mọi lúc, mọi nơi, không khó hiểu khi các công ty đổ rất nhiều tiền bạc và công sức vào việc phát triển một ứng dụng và làm mọi cách có thể để điều hướng người dùng sang phiên bản ở trên điện thoại.
Với tôi, việc này từng khá khó chịu (cũng đúng thôi, vì chính cái khó chịu đó là thứ mà công ty đằng sau các nền tảng tạo ra, nhằm thôi thúc hành động của người dùng). Khi hiểu được nguyên nhân đằng sau rồi, tôi dần chấp nhận việc không dùng hết tiện ích của một nền tảng nào đó, đổi lại là sự tập trung và bình thản khi không phải kiểm tra thông báo liên tục.
Cuối cùng, thật khó mà cưỡng lại việc rơi vào cái lưới mà các công ty lớn đã giăng sẵn, khi mà việc chống lại đòi hỏi một lượng công sức nhất định, cũng như hy sinh cả sự thoải mái và tiện lợi (tải app điện thoại thôi mà, có gì nghiêm trọng đâu?) Mặt khác, cảm giác cũng thật thú vị khi nhận ra những cái bẫy này, và suy nghĩ về việc làm sao để thoát ra khỏi chúng, trong khi tiếp tục theo dõi xem xu hướng này sẽ đi đến đâu. Let’s see.